Evenveel druk, minder stress: wat Denemarken ons over werkdruk leert

Werkdruk in Europa

Deense werknemers ervaren evenveel tijdsdruk als de gemiddelde Europeaan. Toch melden zij van alle landen in de Europese Unie de minste stress door hun werk. Wie wil begrijpen hoe dat kan, komt uit bij wat er op de werkvloer met die druk gebeurt.

Strengere regels, toch meer uitval

Bij stijgende werkdruk ligt het voor de hand om naar strengere regels te grijpen. Veel landen om ons heen hebben dat de afgelopen tien jaar gedaan. Wie de cijfers van die landen naast elkaar legt, ziet een opvallend patroon. Zweden legde in 2016 als een van de eerste landen in bindende regels vast dat werkgevers ongezonde werkdruk moeten voorkomen en telde in het voorjaar van 2024 toch het hoogste aantal lopende ziekmeldingen door stress ooit: 43.500. België heeft sinds 2014 een van de meest uitgewerkte regelingen voor psychosociale risico's in Europa, terwijl de uitkeringen voor langdurige arbeidsongeschiktheid door burn-out daar tussen 2019 en 2024 meer dan verdubbelden, van 418 naar 908 miljoen euro. In Zwitserland groeide het aandeel werkenden dat zich emotioneel uitgeput voelt van 18 procent in 2014 naar 30 procent in 2022. Australië voerde in 2023 nieuwe regels in voor psychosociale risico's, waarna het aantal ernstige claims voor psychische klachten in één jaar met bijna vijftien procent steeg. In Nederland ging het aandeel werknemers met burn-outklachten in tien jaar van 13 naar ongeveer 20 procent.

Regels hebben wel degelijk effect, alleen op een andere plek dan je zou verwachten. De Zweedse arbeidsinspectie zegt zelf dat de regels het onderwerp op de agenda hebben gezet, terwijl het verzuim bleef stijgen. In Australië liet een eerste evaluatie zien dat het management in de staten met de nieuwe regels meer werk ging maken van psychische veiligheid, terwijl de klachten van medewerkers gelijk bleven. Een deel van de stijging komt ook doordat mensen stress en burn-out eerder herkennen en benoemen. Ook dat is winst. Regels zorgen ervoor dat werkdruk op tafel komt. Wat er daarna aan die tafel gebeurt, bepaalt of mensen er beter van worden.

Denemarken: dezelfde druk, een ander antwoord

In de grote Europese werknemersenquête OSH Pulse van 2025 zegt 29 procent van de werknemers in de Europese Unie dat hun werk stress, somberheid of angst veroorzaakt of verergert. In Denemarken is dat 19 procent, het laagste van alle lidstaten. Opvallend is dat Denen hun werk net zo zwaar vinden als de rest van Europa, want 45 procent ervaart ernstige tijdsdruk of te veel werk, tegen 44 procent gemiddeld in Europa. De druk is er net zo goed. Wat Denemarken onderscheidt, zit in drie dingen die op de werkvloer gebeuren.

Medewerkers worden gevraagd wat het werk zwaar maakt

Op zes van de tien Deense werkplekken worden medewerkers geraadpleegd over wat hun werk stressvol maakt, tegen minder dan de helft in de rest van Europa. Dat klinkt eenvoudig, terwijl het verschil groot is: wie gevraagd wordt, merkt dat zijn ervaring telt en levert tegelijk de kennis waarmee het werk beter georganiseerd kan worden.

Het antwoord verandert iets aan het werk

Bijna de helft van de Deense werknemers ziet dat er maatregelen worden genomen in de organisatie van het werk, in de prioriteiten of in de communicatie, terwijl dat in de rest van Europa ruim een derde is. Denemarken heeft sinds 2020 ook stevige regels die werkdruk en tijdsdruk bij naam noemen. De bijzonderheid zit in hoe ze werken: de inspectie kan een werkgever opdragen om een deskundige in te schakelen die uitzoekt wat er in het werk speelt. Daarmee leidt de regel naar een gesprek over het werk zelf. Precies daar ligt de sleutel.

Praten is veilig

Acht op de tien Deense werknemers voelen zich op hun gemak om met hun leidinggevende over hun mentale gezondheid te praten, tegen 58 procent gemiddeld in Europa. Een derde van de Denen denkt dat openheid hierover hun loopbaan kan schaden, waar dat in Europa bijna de helft is. Daarbij heeft bijna driekwart via het werk toegang tot professionele begeleiding, tegen vier op de tien in de rest van Europa. Wie vroeg kan zeggen dat het zwaar wordt, krijgt hulp op het moment dat die het meeste oplevert.

Hetzelfde patroon in Zweden

Ook in Zweden zie je dat de verschillen op de werkvloer ontstaan. Onderzoekers spraken in twaalf Zweedse gemeenten met 63 leidinggevenden en vonden bij de gemeenten met weinig verzuim steeds dezelfde vier dingen terug: een leidinggevende die dichtbij staat, ruimte om te leren en te groeien, goede onderlinge communicatie en een arbobeleid waarin medewerkers zelf meedoen. Voor al die gemeenten gelden dezelfde regels. Het verschil maken de mensen die ermee werken.

Wat dit betekent voor jouw organisatie

Voor Nederland is dit goed nieuws, omdat de dingen die in Denemarken het verschil maken binnen het bereik van iedere organisatie liggen. Ze vragen aandacht en de gewoonte om het werk regelmatig samen tegen het licht te houden. Daarmee kun je in vier stappen beginnen.

Vraag het, per team. Vraag je medewerkers welke delen van het werk het zwaar maken: de hoeveelheid werk, de tijd die weglekt aan bijzaken en wachten, de keuzes over wat er wordt aangenomen of een werkdag die doorloopt in de avond. Een anonieme meting per afdeling geeft je dat beeld binnen een paar weken.

Laat het antwoord het werk veranderen. Kies samen één onderwerp en maak een afspraak die iedereen merkt, bijvoorbeeld door bij drukte hardop te zeggen wat voorgaat, zodat niemand dat in zijn eentje hoeft te kiezen.

Maak praten veilig, te beginnen bij de leidinggevende. Zorg dat mensen weten bij wie ze terechtkunnen en dat iedere leidinggevende weet wat hij met een signaal doet. Openheid groeit waar leidinggevenden er zelf het voorbeeld in geven.

Kijk na een paar maanden opnieuw. Meet na acht tot twaalf weken nog een keer, zodat je ziet wat jullie aanpak heeft opgeleverd en welk onderwerp daarna aan de beurt is.

Regels zetten werkdruk op de agenda. Het verschil ontstaat in organisaties waar mensen gevraagd worden, waar hun antwoord iets verandert en waar praten veilig is. Dat kan in elke Nederlandse organisatie, vanaf morgen.