Burn-outsymptomen: welke klachten horen erbij en wanneer ga je naar de huisarts?
Wie zoekt naar burn-outsymptomen, vindt lijsten van dertig of veertig klachten waarop bijna iedereen wel iets herkent. Dat helpt weinig, want de vraag die je eigenlijk stelt is een andere. Je wilt weten of jouw klachten bij elkaar horen, of ze samen ergens op wijzen, en of dit het moment is om er iemand bij te halen.
Dit stuk houdt het daarom bij de klachten waar de Nederlandse huisartsenrichtlijn daadwerkelijk mee werkt, plus de lichamelijke signalen die daar in de praktijk vaak bij horen. Aan het eind staat het antwoord op de vraag wanneer je naar de huisarts gaat, want dat is de vraag die er het meest toe doet.
De acht klachten uit de richtlijn
De richtlijn noemt acht klachten. Bij drie of meer daarvan spreekt een huisarts van spanningsklachten, wat het eerste stadium is op de route naar overspanning en burn-out.
- Moeheid die blijft, ook na een weekend of een vrije dag.
- Onrustig slapen, moeilijk in slaap komen, of rond drie uur wakker liggen met je hoofd vol.
- Prikkelbaarheid, korter van stof zijn dan je wilt, vooral tegen de mensen die je het naast staan.
- Slecht tegen drukte of lawaai kunnen, waardoor je drukke plekken en afspraken begint te mijden.
- Wisselende stemming, waarbij iets kleins je opeens raakt of tranen op een onverwacht moment komen.
- Piekeren, gedachten die blijven draaien terwijl je ze wilt parkeren.
- Een gejaagd gevoel, altijd aan staan, moeite hebben met stilzitten.
- Concentratie- en geheugenproblemen, langer over dingen doen, namen kwijtraken, drie keer hetzelfde lezen.
Gaat het bij jou vooral om op zijn, kijk dan bij Mentale uitputting door werk. Wat opvalt aan deze acht is dat er maar één over vermoeidheid gaat. De rest gaat over hoe je reageert, hoe je slaapt en hoe je denkt, en juist die klachten worden zelden als samenhangend gezien. Iemand schrijft slecht slapen toe aan de drukte, prikkelbaarheid aan de kinderen en vergeetachtigheid aan de leeftijd, waardoor drie signalen van hetzelfde probleem als drie losse dingen worden behandeld.
Wat je lichaam erbij doet
Langdurige spanning is ook lichamelijk merkbaar. Veelvoorkomend zijn hoofdpijn, een gespannen nek en schouders, maag- en darmklachten, hartkloppingen, duizeligheid, een drukkend gevoel op de borst en vatbaarder zijn voor infecties. Ook je eetlust kan veranderen, in beide richtingen.
Deze klachten verdienen aandacht om twee redenen. De eerste is dat mensen ermee naar de huisarts gaan zonder het werk te noemen, waardoor de arts naar een maag of een hart kijkt in plaats van naar de oorzaak erachter. De tweede is belangrijker: lichamelijke klachten kunnen ook een andere oorzaak hebben, en die moet uitgesloten worden. Hartkloppingen of aanhoudende hoofdpijn horen bij een arts, ongeacht hoe zeker je bent dat het door je werk komt.
Klachten die om meer aandacht vragen
Sommige klachten lijken op overbelasting terwijl er iets anders speelt. Somberheid die de hele dag aanhoudt, het verliezen van plezier in dingen waar je altijd van genoot, of het gevoel dat het leven weinig zin heeft, horen bij een gesprek met je huisarts en verdienen daar meer ruimte dan een online lijstje kan geven. Hetzelfde geldt voor klachten die na weken rust juist erger worden.
Dat is geen reden om te schrikken, wel een reden om het gesprek aan te gaan. Een huisarts kijkt naar het geheel en kan het verschil maken tussen overbelasting en iets wat een andere aanpak vraagt. Ga je met gedachten rond over jezelf iets aandoen, wacht dan niet en neem vandaag nog contact op met je huisarts.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Het eenvoudigste antwoord is: eerder dan de meeste mensen doen. Concreter zijn er drie momenten die duidelijk zijn.
Wanneer je functioneren eronder lijdt. Dat is het scharnierpunt in de richtlijn. Zolang je alles nog draaiende houdt, gaat het om spanningsklachten. Zodra je dingen laat vallen op je werk of thuis, is er sprake van overspanning, en dat is een stadium waarin begeleiding op zijn plaats is.
Wanneer rust niets meer doet. Als een weekend, een week vrij of een vakantie je niet langer oplaadt, is dat een teken dat de belasting structureel te hoog ligt. Dit is het signaal dat het vroegst zichtbaar wordt, dus het is ook het meest bruikbare moment om aan de bel te trekken.
Wanneer je er al maanden over twijfelt. Die twijfel zelf is informatie. Mensen die zich afvragen of het erg genoeg is, blijken achteraf zelden voor niets bezorgd te zijn geweest.
Komen je klachten vooral uit de werksituatie, dan staat in Waarom dezelfde werkdruk de een wel en de ander niet opbreekt waar dat meestal aan ligt. Ben je in loondienst, dan kun je ook rechtstreeks naar de bedrijfsarts, meestal zonder je leidinggevende daarin te kennen. Dat is het open spreekuur, en het bestaat precies voor situaties als deze.
Je klachten op een rij krijgen
Het lastigste aan zo'n gesprek is vaak het begin, want hoe vat je maanden samen in tien minuten. Daar helpt het om vooraf te ordenen wat er speelt. Het Werkkompas stelt twintig vragen over de afgelopen vier weken en laat zien op welke van de vijf richtingen jij vastloopt: belasting, herstel, energie, verbinding of regie. Bij je uitslag zit een overzicht dat je kunt meenemen naar je huisarts of bedrijfsarts, zodat je met iets concreets binnenkomt in plaats van met een gevoel.
Het Werkkompas is een zelfreflectie-instrument en stelt geen diagnose. Wat het wel doet, is je klachten ordenen en je een taal geven om erover te praten. Hoe de vijf richtingen zijn opgebouwd, staat bij Wat meet het Werkkompas precies. Wil je weten hoeveel waarde je aan zo'n uitslag mag hechten, lees dan Hoe betrouwbaar is een burn-outtest. Ben je vooral benieuwd naar de vroegste signalen, kijk dan bij Beginnende burn-out. Wil je eerst weten in welk stadium je klachten passen, lees dan In welke fase van een burn-out zit ik.
Bronnen: NHG-Standaard Overspanning en burn-out, Nederlands Huisartsen Genootschap, 2018. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen beoordeling door een huisarts, bedrijfsarts of psycholoog.