Test jezelf: waar sta jij op de weg van werkdruk, stress, overbelasting en burn-out?

Een eerlijk antwoord op de vraag hoe betrouwbaar een burn-outtest is, begint met wat zo'n test wel en niet is. Het Werkkompas is een zelfreflectie-instrument dat je in twintig vragen laat zien hoe je ervoor staat. Een diagnose is iets anders en die kan alleen een huisarts, bedrijfsarts of psycholoog stellen, want daar hoort een gesprek bij en een blik op je hele situatie.

Wat het instrument wel doet, is meten langs vijf richtingen die in internationaal onderzoek steeds terugkomen als de kern van werkgerelateerde overbelasting: belasting, herstel, energie, verbinding en regie. Het zijn er vijf en geen één, omdat je stressniveau meten met een enkel cijfer je weinig vertelt over waar het knelt. Elk van die vijf is herleidbaar naar gevestigd werk. Belasting en regie komen uit het Job Demands-Resources-model van Demerouti en Bakker en uit het demand-control-model van Karasek. Herstel is gebouwd op het effort-recovery-model en op het Nederlandse herstelbehoefte-onderzoek van Van Veldhoven. Energie en verbinding zijn de twee kerndimensies die je in vrijwel elk burn-outinstrument terugvindt, van de Maslach Burnout Inventory tot de Burnout Assessment Tool van de KU Leuven. De aandacht voor prikkelgevoeligheid en onrustig slapen komt uit Zweeds onderzoek naar utmattningssyndrom, uit hetzelfde land waar de Hemgård staat.

Waar wij open over willen zijn, is de kalibratie. De grenswaarden tussen de vier fasen zijn beredeneerd en afgeleid van vergelijkbare instrumenten, maar op eigen data zijn ze nog niet geijkt. Daarom is elke uitslagtekst geformuleerd als duiding en nooit als oordeel: er staat dat je antwoorden bij een bepaald beeld passen, en dat is iets anders dan de vaststelling dat je iets hébt. Wat de metingen tot nu toe laten zien, houden we bij in de stand van het Werkkompas.

Zo gebruik je hem dus het beste. Als spiegel die laat zien uit welke hoek de wind komt, en als aanleiding om erover te praten. Staan meerdere richtingen in het rood, ga dan langs je huisarts of bedrijfsarts.

Een volledige beschrijving over de samenstelling van ons Werkkompas lees je hier: Waarop het Werkkompas is gebaseerd

Deze drie woorden worden vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze op verschillende plekken in hetzelfde verhaal staan.

Werkdruk is de oorzaak. Het gaat over wat je werk van je vraagt: de hoeveelheid, het tempo, het schakelen tussen taken en de lat waarlangs je jezelf legt. Werkdruk is op zichzelf geen probleem, want een periode stevig aanpoten kan zelfs voldoening geven, zolang er daarna ruimte is om op te laden. Valt die ruimte weg, dan zijn er vaste signalen van te hoge werkdruk die je kunt leren herkennen.

Werkstress is wat er in jou gebeurt wanneer die druk te lang aanhoudt. Je lichaam blijft in staat van paraatheid, je slaapt onrustiger, je concentratie wordt minder en kleine dingen kosten meer moeite dan ze zouden moeten. Dit is de fase die in de Nederlandse richtlijnen spanningsklachten heet. Wanneer werkstress schadelijk wordt, hangt vooral af van hoe lang je zonder herstel doorloopt.

Een burn-out is het eindpunt van datzelfde proces. De richtlijn van huisartsen en bedrijfsartsen beschrijft spanningsklachten, overspanning en burn-out als opeenvolgende stadia van één traject en niet als losse aandoeningen. Van burn-out wordt gesproken wanneer de uitputting lang heeft geduurd, meestal een half jaar of langer, en er naast die uitputting ook mentale afstand tot het werk is ontstaan. Waar de grens tussen overspannen en burn-out precies ligt, is in de praktijk een kwestie van duur en van de mate waarin het werk je niets meer zegt.

Waarom dit ertoe doet: de plek waar je staat bepaalt wat helpt. Bij hoge werkdruk met goed herstel is bewaking genoeg. Bij aanhoudende werkstress zijn kleine ingrepen vaak nog voldoende, mits je ze werkelijk maakt. Bij een burn-out is er meer nodig, omdat rust alleen de motor niet uitzet. Dat dezelfde werkdruk de een wel en de ander niet opbreekt, heeft alles te maken met herstel, regie en steun.

Het Werkkompas meet om die reden zowel de oorzaken (belasting, herstel, regie) als de klachten (energie, verbinding). Zo zie je niet alleen hoe je ervoor staat maar ook waar bijsturen begint.

Het Werkkompas plaatst je op een route met vier fasen en bij elke fase hoort een ander vervolg. Twijfel je over in welke fase van een burn-out je zit, dan helpt de beschrijving per fase je op weg.

Op koers betekent dat belasting en herstel met elkaar in evenwicht zijn. Houd dan vast wat werkt, vooral de dingen die je opladen. Meet over een paar maanden nog eens, want overbelasting bouwt zich geruisloos op. Zit je goed in je vel en wil je juist verder groeien, kijk dan eens naar The Nordic Leadership Expedition.

Tegenwind wil zeggen dat een of meer richtingen aandacht vragen, meestal doordat je herstel onder druk staat terwijl de belasting hoog blijft. Dit is het moment waarop kleine ingrepen nog volstaan. Kijk op je kompas uit welke hoek de wind komt en begin daar. Op voor Jezelf lees je wat je zelf kunt doen en hoe je het gesprek met je werkgever aanpakt.

Storm op komst betekent dat meerdere richtingen in het oranje of rood staan. Dat patroon van hoge belasting, haperend herstel en slinkende energie gaat zelden vanzelf over. Bespreek het met iemand die je vertrouwt en met je bedrijfsarts. Overweeg een echte onderbreking in plaats van nog een tandje harder.

In de storm past bij ernstige overbelasting, zoals die ook bij overspanning en burn-out wordt gezien. Ga hiermee naar je huisarts of bedrijfsarts, want die kent je situatie en kan je aan de juiste zorg helpen. Weet daarbij dat hier een weg uit bestaat. Hoe zo'n traject verloopt, staat beschreven bij ziek gemeld met overspanning of burn-out en bij herstellen van en groeien na een burn-out.

Voor die laatste twee fasen bestaat Reset & Refocus: één intensieve week in Noord-Zweden waarin je eerst echt tot rust komt, daarna onderzoekt wat je hier gebracht heeft en tot slot je eigen Vegvísir maakt: een plan dat standhoudt. Twijfel je of het bij je past, plan dan een vrijblijvend gesprek. Ben je werkgever en herken je dit bij iemand in je team, kijk dan bij voor je Team.